Henri Mouhot, de "herontdekker" van Angkor

Henri Mouhot

Henri Mouhot (15 Mei 1826 - 10 November 1861) was een Franse naturalist en een ontdekkingsreiziger van medio 19de eeuw. Hij was geboren in Montbeliard in Frankrijk, dichtbij de Zwitserse grens, en stierf dichtbij Naphan, Laos. Hij wordt meestal herinnerd in verbinding met de "herontdekking" van Angkor.

Portret van Henri Mouhot
Een tekening van Henri Mouhot door H. Rousseau
aan de hand van een foto.

De jongere jaren

Als een jonge professor afgestudeerd in de filologie, Mouhot bracht minstens 10 jaar van zijn leven werkend als privé-leraar door in Rusland. Hij reisde door heel Europa met zijn broer Charles, die fotografische technieken bestudeerde die door Louis Daguerre waren ontwikkeld. In 1856, begon hij zich te wijden aan de studie van de Natuurwetenschappen. In 1856 huwde hij de dochter van de Engelse ontdekkingsreiziger Mungo Park. Na het lezen van "The Kingdom and People of Siam" door Sir James Bowring in 1857, besloot Mouhot naar Indochina te reizen om een reeks botanische expedities voor de inzameling van nieuwe zoölogische specimens te leiden. Zijn aanvankelijke verzoeken om toelagen en passage werden verworpen door Franse bedrijven en de overheid van Napoleon III. De Koninklijke Geografische Maatschappij en de Zoölogische Maatschappij van Londen verleenden hem hun steun, en hij vertrok naar Bangkok via Singapore.

Angkor

Mouhot wordt vaak onterecht gecrediteerd voor "het ontdekken van" Angkor, hoewel Angkor nooit verloren was gegaan - de plaats en het bestaan van de volledige reeks plaatsen rondom Angkor waren altijd gekend door de Khmers en werden bezocht door verscheidene westerlingen sinds de 16de eeuw. Mouhot vermeld reeds in zijn dagboeken dat zijn tijdgenoot, Vader Charles Emile Bouillevaux - een Franse missionaris verblijvend in Battambang - had gerapporteerd dat hij en andere westelijke ontdekkingsreizigers en missionarissen Angkor Wat en de andere Khmer tempels , minstens vijf jaar vóór Mouhot hadden bezocht. Vader Bouillevaux publiceerde zijn ervaringen in 1857: "Reis in Indochina 1848-1846, Annam en Kambodja". Eerder, bezocht een Portugese handelaar Diego do Couto Angkor, en beschreef zijn belevenissen reeds in 1550, en de Portugese monnik Antonio da Magdalena had ook over zijn bezoek aan Angkor Wat reeds in 1586 geschreven.

Mouhot nochtans populariseerde Angkor in het Westen. Misschien schreef niemand van de vorige Europese bezoekers zo boeiend zoals Mouhot, die tevens interessante en detailleerde schetsen toevoegde. In zijn posthuum gepubliceerde "Reizen in Siam, Kambodja en Laos" vergeleek Mouhot Angkor met de piramides. Het was op dat ogenblik populair in het westen om de oorsprong van alle beschaving aan het Middenoosten toe te schrijven. Hij beschreef bijvoorbeeld de hoofden van Boedha bij de gateways van Angkor Thom als "vier immense hoofden in de Egyptische stijl," en schreef over Angkor:

"Één van deze tempels- rivaliserend aan de tempels van Solomon, en opgericht door een persoon vergelijkbaar met de beroemde Michael Angelo's verdient een eerbare plaats naast onze mooiste gebouwen. Het is grootser dan wat dan ook wat ons is nagelaten door de Grieken of Romeinen, en stelt een droevig contrast aan de staat van barbarism voor waarin onze natie momenteel verkeerd."

Mouhot schreef ook dat:

"In Ongcor, zijn er... ruïnes van dergelijke grandeur... dat, men direct op het eerste gezicht vervuld is met diepgaande bewondering, en men kan zich alleen maar afvragen wat er van dit verlichte en beschaafde ras, de ontwerpers van deze monumentale gigantische werken is geworden?"

Dergelijke citaten kunnen tot de populaire misvatting geleid hebben dat Mouhot de verlaten ruïnes van een verloren beschaving had gevonden. De Koninklijke Geografische Maatschappij en de Zoölogische Maatschappij, beide geinteresseerd in het aankondigen van nieuwe vondsten, schenen het gerucht te hebben aangemoedigd dat Mouhot die zij gesponsord hadden om bergen en rivieren vast te leggen en een catalogus te maken van nieuwe diersoorten Angkor had ontdekt.

Mouhot beweerde nochthans dat Angkor het werk van een vroegere beschaving dan de Khmers moest zijn. Ondanks dat de zelfde beschaving die Angkor gebouwd had vóór zijn ogen in leven was, oordeelde hij dat zij zich in een "staat van barbarisme" bevonden en kon hij niet geloven dat zij beschaafd genoeg waren of genoeg kennis hadden om Angkor gebouwd te kunnen hebben. Hij veronderstelde dat de ontwerpers van dergelijke grandeur van een verdwenen ras waren, en dateerde Angkor ontecht terug tot meer dan twee millennia, aan de zelfde era als het grootse Romeinse Rijk.

De ware geschiedenis van Angkor Wat werd pas later ontdekt, onder andere met behulp van het boek de "Gebruiken van Kambodja" , dat door Temur Khan 's gezant Zhou Daguan aan Kambodja in 1295 - 1296 werd geschreven en door ander bewijsmateriaal dat tijdens opgravingen en restauraties over de gehele plaats Angkor werd gevonden. Men weet nu dat de data van bewoning van Angkor van de vroege 9de tot aan de vroege 15de eeuw waren.

Kolonialisme

Sommigen zijn van mening dat Mouhot een instrument was voor het Franse expansionism en de annexatie van de gebieden die kort na zijn dood volgde. Mouhot zelf nochtans, scheen geen overtuigd voorstander van het kolonialisme te zijn, want hij zo nu en dan betwijfelde hij de gunstige gevolgen van Europese kolonisatie:

"Zal de huidige trent van het verplaatsen van de invloedsfeer van de naties van Europa naar het Oosten in enig goeds resulteren door in deze landen de zegen van onze beschaving te introduceren? Of zal dit, in het geval wij slechts als blinde instrumenten van onze grenzeloze ambitie fungeren, alleen maar aan hun huidige miseries toe voegen?"

Expedities

Van zijn basis in Bangkok in 1858, maakte Mouhot 4 reizen in het binnenland van Siam, Kambodja en Laos. Over een periode van 3 jaar alvorens hij stierf, verdroeg hij extreme ontberingen en weerde hij wilde dieren van zich af, om één of ander eerder niet in kaart gebrachte wildernis te onderzoeken en vast te leggen.

Tijdens zijn eerste expeditie, bezocht hij Ayutthaya, de vroegere hoofdstad van Siam (reeds in kaart gebracht grondgebied), en verzamelde een uitgebreide inzameling van insecten, aardse en rivier schelpen, en verzond hen op naar Engeland.

In Januari 1860, aan het eind van zijn tweede en langste reis, bereikte hij Angkor (reeds in kaart gebracht grondgebied) - een gebied dat over meer dan 400 vierkante km. uitgespreid lag, bestaand uit vele oude terrassen, vijvers, ommuurde steden, paleizen en tempels waarvan de meest beroemde Angkor Wat is. Hij legde dit bezoek vast in zijn reisdagboeken, die deze 3 weken gedetailleerde observaties omvatten. Deze dagboeken en illustraties werden later opgenomen in de boeken die posthuum werden gepubliceerd.

Kaart Mouhot expedities
De expedities van Henri Mouhot in Zuidoost-Azië.

Sterven en erfenis

Mouhot stierf aan een malariakoorts bij zijn vierde expeditie, in de wildernis van Laos. Hij had Luang Prabang bezocht, hoofdstad van het koninkrijk van Lane Xang, één van 3 koninkrijken die uiteindelijk samengevoegd werden in wat nu heden ten dage Laos genoemd word, en onder de bescherming van de koning staat. Twee van zijn bedienden begroeven hem dichtbij een Franse missie in Naphan, aan de oever van de rivier de Nam Khan. Mouhot's favoriete bediende Phrai, vervoerde alle dagboeken en verzamelde specimens van Mouhot terug naar Bangkok, van waar zij naar Europa werden verscheept.

Een bescheiden monument werd opgericht over zijn graf in 1867, in opdracht van de Franse bevelhebber Doudart de Lagree, die hem de volgende eulogie gaf:

"Wij vonden overal de herinneringen aan onze landgenoot die, door zijn recht-door-zee- karakter en zijn natuurlijke vriendelijkheid de achting en de affectie van de lokale bevolking had verworven."

Het monument werd vernietigd door een overstroming van de Nam Khan rivier. Het monument werd vervangen in 1887 door een duurzamer graf, en een verblijf werd gebouwd om bezoekers aan het witte heiligdom te huisvesten en te voeden. Restauratie werkzaamheden werden verricht aan het graf in 1951 door EFEO (Ecole Française d'Extrème Oriënt -- de Franse School van het Verre Oosten).

De jungle nam weer bezit van het graf van Mouhot, tot het toevallig "herontdekt" werd in 1990, Zijn geboortestad Montbeliard hielp in 1990 met de restauratie. Een nieuwe plaque op het graf herdenkt de herontdekking van de begraafplaats van Mouhot in 1990. De plaats is nu bekend bij hotels en toerist agentschappen in Luang Prabang, en men kan via een stoffige weg en via een steil spoor langs de rivier het graf vinden.

De populariteit van Angkor opgewekt door de geschriften van Mouhot, hadden tot gevolg dat er veel steun was voor de studie en het behoud van Angkor met daarin in een belangrijke rol voor Frankrijk weggelegd. De Fransen voerden tot onlangs de meerderheid van het onderzoekswerk aangaande Angkor uit.

Mouhot's boeken

De reisdagboeken van Mouhot zijn vastgelegd in Reizen door het koninkrijk Siam, Cambodja, en Laos en Reizen in de Centrale Delen van Indo-China, Kambodja en Laos tijdens Jaren 1858, 1859 en 1860.

Informatie afkomstig uit Wikipedia, de vrije encyclopedie